تعریف و ویژگیهای فنی ODT
طبق تعاریف فارماکوپهای، قرصهای بازشونده در دهان اشکال جامدی هستند که معمولاً در کمتر از ۳۰ ثانیه پس از قرار گرفتن روی زبان، بدون نیاز به جویدن یا بلع فعال، تجزیه و حل میشوند. ویژگیهای کلیدی این سیستم دارورسانی شامل موارد زیر است:
- زمان بازشدن بسیار کوتاه
- عدم نیاز به آب
- ایجاد حداقل حس جسم خارجی در دهان
- پذیرش بالا از سوی بیمار
مبانی علمی و مکانیزم عملکرد ODT
عملکرد قرصهای ODT مبتنی بر ترکیب دقیق مواد کمکی خاص و طراحی ساختاری مناسب قرص است. پس از تماس با بزاق، مکانیسمهای زیر بهطور همزمان فعال میشوند:
- نفوذ سریع بزاق به ساختار قرص از طریق تخلخل بالا
- تورم یا انحلال سریع مواد فروپاشنده (Superdisintegrants)
- از هم گسیختگی ماتریس قرص و
- آزادسازی ماده مؤثره
این فرآیند باعث میشود ماده دارویی در مدتزمان کوتاهی در حفره دهان آزاد شود و بسته به ماهیت دارو، بخشی از آن از مخاط دهان و بخش دیگر از دستگاه گوارش جذب گردد.
مواد و اجزای کلیدی در فرمولاسیون ODT
فرمولاسیون قرصهای بازشونده در دهان نیازمند انتخاب دقیق مواد اولیه است. اجزای اصلی عبارتاند از:
- مواد فروپاشنده پیشرفته (Superdisintegrants) مانند کراسپوویدون، کراسکارملوز سدیم و سدیم استارچ گلیکولات
- پرکنندههای محلول یا متخلخل نظیر مانیتول که علاوه بر بهبود بازشدن، حس دهانی مطلوب ایجاد میکنند
- مواد طعمدهنده و شیرینکنندهها جهت افزایش پذیرش بیمار
- چسبانندهها و روانکنندهها با دوز کنترلشده برای حفظ استحکام مکانیکی قرص
- تعادل میان استحکام فیزیکی قرص و سرعت بازشدن، یکی از چالشهای اصلی در طراحی ODT محسوب میشود.
مزایای فارماکوکینتیکی و بالینی ODT
استفاده از تکنولوژی ODT میتواند مزایای متعددی از منظر فارماکوکینتیک و بالینی به همراه داشته باشد:
شروع سریعتر اثر دارویی برای موادی که جذب دهانی دارند.
کاهش تأخیر جذب نسبت به قرصهای معمولی
افزایش پایبندی به درمان در سالمندان و بیماران با اختلال بلع
کاهش اضطراب مصرف دارو در بیماران حساس به بلع قرص
چالشها و ملاحظات فناورانه
با وجود مزایای متعدد، توسعه ODT با چالشهایی نیز همراه است:
- حساسیت بالا به رطوبت نیاز به بستهبندی محافظ (مانند بلیسترهای آلومینیومی)
- محدودیت در دوز برخی مواد مؤثره
پیچیدگی فرآیند فرمولاسیون و تولید غلبه بر این چالشها نیازمند دانش تخصصی، کنترل دقیق فرآیند تولید و استفاده از فناوریهای نوین داروسازی است.
کاربرد تکنولوژی ODT در مکملها و داروهای مرتبط با خواب
ملاتونین یکی از ترکیباتی است که بهدلیل نیاز به شروع اثر سریع و مصرف آسان پیش از خواب، تطابق بالایی با تکنولوژی ODT دارد. استفاده از این فناوری در محصولات ملاتونین، امکان مصرف راحتتر در زمان خواب، کاهش تأخیر اثر و تجربه کاربری بهتر را فراهم میکند.
تکنولوژی قرصهای بازشونده در دهان (ODT) نمایانگر یک تحول مهم در سیستمهای دارورسانی خوراکی است. این فناوری با ترکیب اصول مهندسی داروسازی، انتخاب دقیق مواد کمکی و طراحی ساختاری پیشرفته، توانسته است محدودیتهای اشکال دارویی سنتی را کاهش داده و تجربه مصرف دارو را بهبود بخشد. بهکارگیری این تکنولوژی در محصولاتی مانند ملاتونین اوروکوییک® نشاندهنده حرکت بهسوی راهکارهای نوآورانه و بیمارمحور در صنعت داروسازی است.
